budokaikokoro

Kata

Het hart van praktisch alle Japanse krijgskunsten is Kata. Kata betekent "vorm" en deze vormen zijn en worden van generatie op generatie doorgegeven. Binnen het Karate en het Ryukyu Kobujutsu is dit doorgeven van Kata van generatie op generatie de manier geweest voor het behoud van deze Okinawaanse krijgskunsten. Publicaties en/of het vastleggen van vormen op schrift gebeurde pas later. Dit was binnen de Japanse Koryu (oude scholen) veel meer gebruikelijk. Persoonlijk heb ik daarom geconcludeerd dat Kata een essentiële pedagogische waarde heeft voor het leren van krijgskunsten. Kata betreffen mijn inziens vaste vormen welke worden aangeleerd, getraind en eigen gemaakt. In deze vormen zitten allerlei techieken en principes verwerkt welke eenvoudigweg door herhaling met kritische aandacht ontwikkelen en worden eigen gemaakt. Dit is absoluut een bewezen methode; we zien dit zien dit in oude scholen, maar ook in moderne vormen van nu. Vaak zijn het dan vaste partneroefeningen, ook om bepaalde technieken of principes aan te leren, te trainen en eigen te maken. Meestal wordt dat een bepaalde "drill" genoemd, maar valt uiteraard ook onder het begrip Kata. Kata kunnen zowel vaste "solo"- als "partner"-vormen zijn. Binnen het Shito-ryu Karate-do en het Ryukyu Kobujutsu worden met Kata meestal vormen bedoeld welke solo uitgevoerd worden. Partnervormen zijn ingedeeld onder Kumite, wat "samenkomen van de handen" betekent. Mijn inziens is in het geval van zowel Karate-do als het Ryukyu Kobujutsu het eigen maken van Kata enkel mogelijk in combinatie met Kumite. Gerelateerd aan Kata wordt meestal de term Bunkai Kumite gebruikt. Bunkai betekent analyse. Die analyse of implementatie kan op diverse niveaus worden uitgevoerd. Dit is ook noodzakelijk in het leerproces. Op het moment dat je je rijbewijs hebt gehaald, ben je immers nog geen autocoureur!

Sommige Kata zijn relatief jong; zij zijn vaak vanuit pedagogisch oogpunt gemaakt om de betreffende krijgskunst meer toegankelijk te maken voor een breder publiek. Karate ontwikkelde langzaam van praktisch één op één onderricht naar lessen voor grote groepen. In de huidige curricula van de diverse stijlen worden de fundamenten voor een groot deel bepaald door deze modernere vormen.

Indien de toelichting betrekking heeft op het karate afkomstig uit een bepaald dorp, wordt deze vermeld voor het begrip "te" wat een oudere benaming van het Karate uit de Ryukyu eilanden betreft. In het geval van Shito-ryu Karate spreken we dan over Shuri-te, Naha-te en Tomari-te. Indien het een vorm of school vanuit een bepaald persoon betreft, wordt vaak de term "ha" achter de naam toegevoegd. Binnen het Shito-ryu komen we dit bijvoorbeeld tegen bij scholen als Motobu-ha Shito-ryu, Tani-ha Shito-ryu, Hayashi-ha Shito-ryu en Inoue-ha Shito-ryu. De Shito-ryu Kata welke historisch hun wortels hebben in de lessen van Go-Kenki(Wú Xiánguì), omschrijf ik als Go-Kenki-ha.

 

Pinan Kata

pinan nidan In het Shito-ryu Karate-do veronderstellen we dat de basis voor het Shuri-te gevormd wordt door de training van de 5 Pinan Kata welke ontwikkeld zijn door Itosu Anko. Vanaf 1895 werden de Pinan Kata algemeen onderricht op de basisscholen in Okinawa. Praktsich alle stijlen met haar wortels in het Shuri-te hebben de 5 Pinan in het programma. De Kata worden ook wel Heian genoemd, welke de Japanse uitspraak betreft voor dezelfde karakters. Pinan is de Okinawaanse uitspraak. Vertaald vanuit het Japans is de betekenis "vrede & rust", vanuit het Chinees is de betekenis "veilig en wel". Op zich een interessant verschil, daar de Japanse betekenis meer neigt richting het later ontstane Karate-do en de Chinese meer richting het meer klassieke Karate-jutsu.

De 5 Pinan Kata zijn veelal gekoppeld aan de kyu-graad (junior-graad/bandkleur) van de betreffende karatestijlen. De Pinan Kata zijn de voorbereiding naar klassiekere Kata als Kosokun (Kushanku/Kanku) en Bassai (Passai). Ook in het Shito-ryu wordt verondersteld dat men de 5 Pinan Kata beheerst.

Na de tweede wereldoorlog zijn er wederom pedagogische vormen gemaakt welke gelden als voorbereiding naar de Pinan Kata. In het Shito-ryu kennen we hierin verschillende reeksen: Shiho Zuki (totaal 6), Juni no Kata (totaal 2) en Yotsu no Kata (totaal 4). Het verschilt een beetje per dojo en/of leraar welke worden gegeven voorafgaand aan de Pinan Kata.

De oude grootmeesters in het Shuri-te hebben volgens de verhalen eerst 3 jaren rond Naifanchin (Tekki/Naihanchi) getraind. Het fundament in Shuri-te werd oorspronkelijk gevormd middels deze Kata.

 

Shinsei, Sanchin en Tensho

De andere grote invloed in het Shito-ryu Karate betreft het Naha-te. In de Okinawa stijlen van Naha speelt het Kata Sanchin een centrale rol. Het is aannemelijk dat het Sanchin Kata voor Naha-te dezelfde functie heeft als de Naifanchin Kata voor Shuri-te: het ontwikkelen van een solide basis.

In het Shito-ryu wordt in de basis het Sanchin Kata uitgevoerd met de gesloten hand (vuist). Later wordt het Kata ook uitgevoerd met open hand (Sanchin Kaishu). Deze laatste benadert qua vorm meer de oorspronkelijke Sanchin Kata. Vermoedelijk werd deze met open hand en met snelle, krachtige bewegingen uitgevoerd. Een dergelijke uitvoering zien we nog terug in het Uechi-ryu.

Het Sanchin Kata is een relatief "harde" vorm. Miyagi Chojun Soke, grondlegger van het Goju-ryu Karate, heeft in 1921 een vergelijkbare "zachte" vorm gecreëerd: Tensho. Daar het Sanchin Kata heel direct en rechtlijnig oogt, is het Tensho Kata meer circulair en vloeiend van karakter. Zowel het Sanchin als het Tensho Kata betreffen "ademhalingsvormen" en dragen bij aan een fysiek en mentaal sterk fundament in het Karate.

Ook het Naha-te had te maken met het feit dat Karate Kata niet eenvoudig waren om te leren en vervolgens verder te ontwikkelen. Miyagi Chojun Soke ontwikkelde na 1936 daarom de twee Gekisaidai Kata. Binnen het Goju-ryu zijn dit de zogenaamde "beginners" Kata, vergelijkbaar met de 5 Pinan Kata uit de Shuri ontwikkelde stijlen. Mabuni Kenwa Soke, grondlegger van het Shito- ryu, was persoonlijk bevriend met Miyagi Chojun. Voor het Shito-ryu maakte Mabuni Kenwa het Kata Shinsei. De inspiratie voor dit Kata zijn de Gekisaidai Kata geweest.

Mabuni Kenei Soke (oudste zoon van Mabuni Kenwa) heeft in 1996 Nederland bezocht en een aantal stage trainingen gegeven. Hetgeen mij het meest is bijgebleven van die trainingen is dat hij meegaf dat de Shinsei Kata even belangrijk is als de Pinan Kata uit het Shuri-te. Volgens zijn zeggen destijds zijn Shinsei, Sanchin en Tensho de fundamentele basiskata uit het Naha-te. Mabuni Kenei Soke heeft een tweede Shinsei kata gemaakt; inspiratie voor deze vorm waren de Gekisidai Ni en de Pinan Kata.

 

White-Crane

hakkucho Meester Go-Kenki(Wú Xiánguì) was een Chinese theehandelaar wie zich had gevestigd in Naha. Mabuni Kenwa en Go-Kenki waren goede vrienden. Vanuit Go-Kenki zijn een aantal vormen/Kata in het Shito-ryu gekomen met hun oorsprong in het Chinese White-Crane Quanfa (Kempo). De populairste "Go-Kenki" vormen van dit moment zijn Nipaipo en Papuren. Deze worden namelijk erg veel uitgevoerd op wedstrijden. De Kata Haffa (Haufa) en Hakkucho zijn de basisvormen van het Go-Kenki-Ha in het Shito-ryu.

Ook White-Crane Quanfa vindt men terug in zowel "harde" als "zachte" vormen. In het traditionele Shito-ryu als doorgegeven door Mabuni Kenei Soke, wordt het zachte aspect geaccentueerd in de Go-Kenki Kata. De Kata zijn soepel, vloeiend en harmonieus. Het fijne en lichte karakter van de Go-Kenki Kata ziet men - ondanks ook de populariteit in het Sportkarate - zelden terug in een wedstrijdvorm. Echter, de natuurlijke vloeiende bewegingen van deze vormen zijn wel de link naar het meer Chinese karakter van deze Kata.

 

Shito-ryu Kata

Mabuni Kenwa was in zijn tijd een levende Kata encyclopedie. Menig leraar stuurde zijn student naar hem voor Kata onderricht. Het Shito-ryu kent hierdoor een hele brede basis in haar Karate. Binnen onze club trachten wij deze zo goed mogelijk mee te geven, zodat de karateka vanuit een sterk fundament zichzelf verder kan ontwikkelen.

Met regelmaat werken we dus aan de Kata: Pinan (5), Naifanchin (3), Shinsei (2), Sanchin, Tensho en Haffa. Deze vormen zijn het fundament voor Kata als bijvoorbeeld Bassai, Kosokun, Hakkucho, Nipaipo, Seienchin, Sepai en Suparinpei.

In totaal kent het Shito-ryu Karate-do ongeveer 65 Kata. Buiten Shinsei zijn er ook andere kata door Mabuni Kenwa ontwikkeld. Uit het oogpunt van behoudt van deze Shito-ryu Kata besteden we hier geregeld aandacht aan. Deze Kata betreffen naast Shinsei: Shinpa, Myojo, Juroku en Aoyagi.

 

Volg ons ook op: